O cárcere segundo Syra Alonso (I)

Estracto do libro “Diarios” de Syra Alonso onde describe o horror do cárcere da Coruña cando ía visitar ó seu home Francisco Miguel preso nos primiero meses do golpe de Estado do 1936.

Ainda  que Miguel parecía nos meus ollos tranquilo e sorrindo, non por eso ignoraba o perigro que o amenazaba. Ainda que me ocultar as crueis noite do cárcere, ben sabía eu o que alí acontecía: sacaban aos presos, que aparecían despois desfeitos a golpes de fusil ou cribados a tiros  nos montes. Nas cunetas, á beira dos ríos e  na praias as mulleres recoñecían o pai, o irmán , o esposo, o fillo. Houbo días  en que me abaneaban as pernas cando subía as escaleira  do cárcere ao escoitar o afrixido pranto das mulleres que non atopaban alí os seus fillos;  escenas horríbeis que presenciaron os meus ollos e que hoxe a pluma se resiste a narrar”

Palizas, frío y hambre en Tefía: la cárcel franquista donde se encerró a decenas de “maricones”

Artigo de Inés García Rábade para PUBLICO

“Frío, miseria, hambre, humillación, palos y más palos”. Habla Octavio García Hernández. Nos remontamos a 2004, a una entrevista para El País, en la que, por primera vez en casi tres décadas de democracia, un superviviente de la Colonia Agrícola Penitenciaria de Tefía, en Fuerteventura, cuenta lo que vivió al otro lado de los muros del penal. No es cualquier superviviente. A Octavio no le condenaron por su militancia política, ni por un delito menor. A Octavio le condenaron, simple y llanamente, por ser “maricón”, término despectivo con el que se les llamaba en aquella época.

Ocurrió en 1954, quince años después de la derrota republicana en la Guerra Civil, con Franco ya establecido en el poder. “El Gobierno se dijo: Vamos a limpiar de maricones Las Palmas“, denunciaba Octavio, fallecido en 2018, en esa primera confesión pública. Las Palmas, Canarias y toda España. Una limpieza que el régimen orquestó a través de un engranaje legislativo y jurídico con el que institucionalizó la persecución y represión de “invertidos”. A partir de una pieza clave: la Ley de Vagos y Maleantes.

“La norma se aprobó en realidad en el 33, durante la Segunda República”, apunta Víctor Ramírez, activista e investigador de la memoria del colectivo LGBTIQ+. “Lo que hizo fue establecer una serie de mecanismos de control para todas aquellas personas que, de alguna forma, se salían de los márgenes de la sociedad”, continúa el escritor de Peligrosas y Revolucionarias (Ediciones Tamaimos, 2019). Mendigos, toxicómanos, jugadores, proxenetas, delincuentes habituales… Un cajón de sastre para castigar, sin miramientos, la marginalidad. Para limpiar las calles. 

Seguir lendo

Campos de concentración e prisións en Galicia (1936-1940)

Artigo de Xosé Manuel Suárez Martínez, presentado no congreso de Narón sobre as condicións de vida nos campos de prisioneiros e Galicia durante os anos da guerra de España.

“……..En Galicia erguéronse campos seguindo a maioría unha localización costeira, para aproveitar o transporte marítimo; así, ademais de en Ferrol, Cedeira e A Guarda –como xa vimos–, funcionaron instalacións presidiarias en Betanzos (nunha vella fábrica de coiros), Muros (de setembro a novembro de 1937), Rianxo, Padrón, A Pobra do Caramiñal, no antigo lazareto da Illa de San Simón (Redondela), no mosteiro de Oia, no cuartel de Figueirido (Pontevedra), e aparte destas instalacións en edificios
improvisados para realizar a función de clasificación, funcionaron cárceres para presos políticos nas capitais provinciais, en Vigo, Monforte de Lemos, Tui, Oseira (con dous centos de presos en 1937 encerrados no mosteiro) e Celanova, este no convento de San Salvador, no centro da vila, para desconxestionar a prisión de
Ourense.
Os campos de concentración serviron como primeiro acollemento de presos de guerra, eran un filtro para identificar ós presos e clasificalos en cinco categorías en función da súa “perigosidade” ……………………….”

“En camiño de rexeneración…”: cárcere e traballo na provincia de Ourense

Artigo do profesor Domingo Rodríguez Teijeiro sobre os recintos penitenciarios en Ouresne. Presentado no congreso de Narón.

“Unha primeira cuestión a ter en consideración para achegarnos á articulación do sistema penitenciario franquista é a existencia, como ocorre na totalidade do proceso represivo, de dous períodos ben diferenciados. O primeiro deles, o que se coñece como “o terror quente”, estenderíase o longo de toda a fase de golpe de estado que iría dende o 18 de xullo ata finais de 1936 cando, despois de fracasar a ofensiva sobre Madrid, comeza a impoñerse entre os sublevados a perspectiva dunha longa guerra. Evidentemente, esta primeira fase céntrase xeográficamente naquelas zonas do territorio onde os golpistas se fan co poder
dende os primeiros momentos ou ben aquelas outras que son conquistadas rapidamente. Neste espacio asístese a un proceso de atomización e provincialización da administración e, no tocante ó proceso represivo, este adquire un carácter “local” ou, o que é o mesmo, van ser aquelas persoas afíns ós sublevados as que en cada cidade, vila ou pobo, procedan á identificación e represión dos desafectos, agora ben, sempre baixo o control e dirección da máxima autoridade militar provincial……..”

Os irmáns da lexía

“Os irmáns da Lexía” obreiros, deportistas e militantes das xuventudes socialistas

En primeiro termo, á esquerda, Pepín García. Detrás, con abrigo, France, marchando aó Gobierno Civil a pedir armas. A Coruña, xullo de 1936

Bebel, France e Jaurés, irmáns pequenos de Pepín, foron capturados polos franquistas poucos días despois do golpe de estado de 1936. Os dous primeros caeron fusilados no Campo da Rata da Coruña

Fonte: eldiario.es

O “inmundo caserón” que A Coruña sentía “oprobio” de ter por cárcere

Cárcere do Parrote. Anos 20 do século XX

O pasado mércores 26 de novembro do 2025 , asistiamos á estrea oficial de “Luz, Pedra e Cinza”, un documental producido por Nós Televisión e apoiado polo Concello da Coruña no que se facía un percorrido polos espazos da nosa cidade que o goberno local ha solicitado para o seu nomeamento como lugares de memoria (península de Punta Herminia e cárcere da Torre, casa museo Casares Quiroga e a casa Cornide). Cando nos entrevistaron para falar do penal, comentamos que antes do actual cárcere da Torre, o presidio coruñés, atopábase no Parrote, nun edificio antigo e en moi mal estado, alonxado dos modernos postulados de Concepción Arenal -moi de actualidade na época- ao que os coruñeses daquela época tiñan autentico noxo,  e non, non é unha esaxeración.

Seguir lendo

Jesús Arangüena Arangüena, detido por ser “afecto” ao gobernador

Tomamos do investigador Luís Lamela a biografía deste republicano.

“Jesús Arangüena Arangüena estudiaba en junio de 1919 el segundo curso en el Instituto de Burgos. Después estudió Medicina y prestó servicios como médico hasta 1930 en la Casa de Salud de Valdecilla, dependiente de la Diputación provincial. En julio de 1931, y por virtud de oposición, Jesús fue nombrado médico clínico de los servicios de Profilaxis pública de A Coruña, médico Jefe Sección de Venereología y Lepra, de la Inspección Provincial de Sanidad. Y en abril de 1933 inauguró una consulta pública y gratuita para el tratamiento de enfermedades venéreas, junto con el prácticamente Ricardo García Lago. En febrero de 1935 se casó con María del Pilar Berea Ucha.

Militante de Izquierda Republicana y representante de los candidatos del Frente Popular para fiscalizar en la provincia de A Coruña el proceso electoral de febrero de 1936, los militares sublevados le acusaron en agosto de 1936 de ser muy afecto al último gobernador civil de la República. Por ese motivo fue encarcelado durante los primeros meses de la sublevación de Francisco Franco, además de depurarlo de su trabajo. No obstante, en septiembre de 1936 aparece entre los donantes para la defensa de la Patria con 18,25 pesetas, en tanto que en agosto de 1937 le ratificaron la suspensión de empleo y sueldo del Instituto Provincial de Higiene, visitando en esos días, concretamente el 7 de agosto de 1937, el despacho del Gobernador civil González Vallés para protestar por aquella decisión. El informe emitido por la policía para su depuración dice que Arangüena estuvo:“Afiliado a Izquierda Republicana, en sus conversaciones siempre se manifestó como afectísimo del Frente Popular y fue uno de los afiliados a Izquierda, que unos días antes de estallar el Glorioso Movimiento, se pusieron incondicionalmente a disposición del último Gobernador del Frente Popular, como incondicional para defender la situación de izquierdas, según datos que obran en esta Dependencia”.

Seguir lendo

Maruxa Seixas, muller valente

Maruxa Seijas tiña once anos cando estourou a guerra. Os fascistas executaron a un tío seu e a súa tía levárona presa, igual que a un dos seus irmáns. Outro, estivo agochado tras a fuxida frustrada do Portiño. Maruxa, nomeada Republicana de Honra na Coruña, contounos a súa historia no capítulo 8 de ‘A ferida aberta no 36’. Neste documental sonoro Nuria López recolle a sús historia.

#guerracivil#franquismo#represion#crmh#aferidaabertano36

O código secreto das tecelanas antifranquistas

Interesante podcast sobre o código secreto das presas franquistas a través dos manuais de tecidos.

“Los cuadernos de labor de la presa antifranquista Manolita del Arco no son simples instrucciones para hacer punto. Por supuesto, son una guía para tejer con cuatro o cinco agujas, lo que comúnmente hemos conocido como hacer calceta y cada letra corresponde a un movimiento de esas agujas… Pero este lenguaje se ha perdido. Y sabemos que hay algo más, que tampoco podemos descifrar. Estas anotaciones pertenecían a mujeres encarceladas por el franquismo. Camuflaban sus comunicaciones políticas, entre ellas y con la resiliencia en el exterior.”

No cárcere

artigo realizado para a revista BABEL

“Na cidade da Coruña ó pe da Torre de Hércules atópase o vello edificio da antiga prisión provincial de A Coruña. Hoxe en día, un lugar que ameaza ruína, cos tellados cubertos de herbas e fieitos e onde as gaivotas aniñan as súas crías.

O  edificio do cárcere da Coruña foi construído no anos vinte do século pasado para aloxar ós presos nunhas condicións máis dignas que o antigo presidio da cidade que era calificado polo que fora alcalde da cidade Carlos Martínez Esparís de “mazmorra inmunda”.

Tras o golpe de estado do xeneral Franco en xullo de 1936 os muros da nosa vella prisión cobrarían un triste protagonismo na historia do país.

No primeiros anos encheuse coa corporación municipal, gobernadores, dirixentes sindicais ou veciños comprometidos. Eran levados a decenas para pasar un tempo mínimo antes de ser asesiñados  despois dun xuicio farsa ou por medio dun translado a outro lugar no que se remataba ós prisioneros aplicando unha “lei de fugas”, polo que se podía disparar sen contemplacións.

Seguir lendo